Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα: Το ακλόνητο σύμβολο της αντίστασης των λαών

Γράφει η Σοφία Μπασκάκη, Δημοσιογράφος

 «Ο Τσε ήταν ένα από τα πιο σπάνια παραδείγματα ακεραιότητας, ψυχικού σθένους, αυταπάρνησης και ανιδιοτέλειας που γνώρισε ποτέ η Ιστορία». -Φιντέλ Κάστρο

Τα πρώτα βήματα του Ερνέστο “Τσε” Γκεβάρα

Στις 14 Ιουνίου 1928 γεννιέται στο Μπουένος Άιρες ο Αργεντίνος διεθνιστής επαναστάτης, Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του 20ου αιώνα.

Ιδιαιτέρα χαρισματικός, ήδη από παιδί, ο Γκεβάρα έχει ανεπτυγμένο το αίσθημα της κοινωνικότητας, ενώ δείχνει  μεγάλο ενδιαφέρον για την ποίηση και τη φιλοσοφία. Δεινός μελετητής, το 1947 ξεκινά τις σπουδές στη σχολή Ιατρικής του Μπουένος Άιρες.

Το πνεύμα του ακονίζουν αδιάκοπα η μεγάλη αγάπη του για το σκάκι, σε συνδυασμό με τη συνεχή μελέτη βιβλίων. Εξάλλου, μια από τις βασικές επαναστατικές αρχές του «Τσε» είναι το: «μορφωθείτε για να πολεμάτε καλύτερα».

Ένας άνθρωπος βαθύτατα καλλιεργημένος, ταξιδιώτης σε όλη του τη ζωή, πολυπράγμων και ιδεολόγος, που πίστευε στην επικράτηση του σοσιαλισμού μέσα από μια παγκόσμια επανάσταση.

Το «Τσε» είναι ένα προσωνύμιο που θα του προσδώσουν αργότερα οι σύντροφοί του  εξαιτίας της συχνής χρήσης της λέξης che (φίλος ή και επιφώνημα: Ε εσύ!)

Πρωτεργάτης της χειραφέτησης των χωρών της Λατινικής Αμερικής.

Σε ηλικία 23 ετών ξεκινά με ένα φίλο του το μεγάλο ταξίδι, με την “Λα Ποδερόσα“,  στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπου ο Γκεβάρα αντιλαμβάνεται πόσο κερδοφόρα μπορεί να είναι «η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο» και ότι δεν πρόκειται να σταματήσει ποτέ.

                        Προσπαθώντας να φτιάξουν τη «Λα Ποδερόσα» στην Κόρδοβα της Αργεντινής… 

Εκεί έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τις αρχές του μαρξισμού και  ξεκινά να αποκτά ταξική συνείδηση και να γίνεται ο εκκολαπτόμενος επαναστάτης «Τσε». Ενστερνίζεται σταδιακά την αρχή της «επαναστατικής βίας», για την αποτίναξη κάθε μορφής καταπίεσης και τη συντριβή του ιμπεριαλισμού.

Σε ολόκληρη τη διάρκεια του ταξιδιού, οι δύο φίλοι εξασκούν την ιατρική, εμβολιάζοντας παιδιά, φροντίζοντας πληγωμένους εργάτες, φυματικούς ασθενείς, ενώ δεν παραλείπουν να επισκεφθούν λεπροκομεία και να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους.

 Ο Ερνέστο Γκεβάρα στα μεταλλεία της Τσουκικαμάτα, 1952

Το ταξίδι στη Γουατεμάλα

Το 1952 ο Γκεβάρα θα επιστρέφει στο Μπουένος Άιρες για να τελειώσει τις σπουδές του στην Ιατρική, ενώ το 1953 ξεκινά ένα δεύτερο ταξίδι με τελικό προορισμό τη Γουατεμάλα.

Στη Γουατεμάλα γνωρίζει την Περουβιανή οικονομολόγο και μετέπειτα σύντροφό του Ίλδα Γκαδέα, ενεργό στέλεχος της αριστεράς και πολιτική εξόριστο. Η Ίλδα είναι αυτή που θα φέρει τον Τσε σε επαφή με ένα ευρύ κύκλο εξόριστων και αριστερών διανοουμένων, τους Κουβανούς επαναστάτες και μελλοντικούς του συντρόφους.

Με την πτώση του καθεστώτος, το 1954, αυτομάτως ο Ερνέστο Γκεβάρα γίνεται καταζητούμενος της CIA.

                                                               Ο Ερνέστο μαζί με αυτόχθονες στο Περού

Η συνάντηση με το Φιντέλ Κάστρο

Στις 9 Ιουλίου του 1955 ο Γκεβάρα συναντά για πρώτη φορά τον Φιντέλ Κάστρο το Μεξικό. Ανταλλάσσουν τις ίδιες απόψεις και μοιράζονται το ίδιο όραμα. Την απελευθέρωση από  τον ιμπεριαλιστικό και καπιταλιστικό ζυγό.

Το «αμπράσο», ο παραδοσιακός εναγκαλισμός, επισφραγίζει τη φιλία τους. Σχεδιάζουν πλέον την απόβαση στην Κούβα. Η περίοδος της «επώασης» ολοκληρώθηκε. Ο Τσε  ανήκει τώρα στην Επανάσταση!

Η Επανάσταση στην Κούβα

Ο Τσε υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία της Κουβανικής Επανάστασης  και άσκησε μεγάλη επίδραση στη θεωρία και στην τακτική του ανταρτοπόλεμου.

Όντας, επί της ουσίας, ένα από τα βασικά μέλη του κινήματος της 26ης Ιουλίου Μαζί με το Φιντέλ Κάστρο οργανώνουν την επανάσταση κατά του καθεστώτος Μπατίστα στην Κούβα.

Αν και ο Τσε ακολουθεί ως γιατρός στην επικείμενη απόβαση, συμμετέχει κανονικά στην στρατιωτική εκπαίδευση, δείχνοντας ζήλο και επιδεικνύοντας μάλιστα μεγάλες στρατιωτικές ικανότητες.

Ο Τσε Γκεβάρα μαζί με τον Κάστρο και άλλους επαναστάτες διαδηλώνουν στους δρόμους της πόλης, 5 Μαρτίου 1960 … 

Το αντάρτικο κατάφερε, εν τέλει,  να αποκτήσει έρεισμα στην Κούβα.  Οι νίκες διαδεχόταν η μία την άλλη, με αποτέλεσμα ο αρχηγός της επανάστασης να αναθέσει στον Τσε το αξίωμα του Κομαντάντε του Επαναστατικού Στρατού της Κούβας.

Η εμβληματική φωτογραφία του Alberto Korda με τον Τσε να φοράει το μαύρο χαρακτηριστικό μπερέ του. Έχει πλέον τοποθετήσει και το αστέρι, μετά την ανάδειξή του σε Κομαντάντε, από τον Φιντέλ

Τα στρατεύματα της δεύτερης επαναστατικής φάλαγγας, υπό τις διαταγές του Τσε, διεξάγουν  σκληρές μάχες και συμβάλλουν στην τελική επικράτηση των ανταρτών στα τέλη του 1958.

Για να προστατευθούν από μετέπειτα επιθέσεις των Αμερικάνων, οι Κουβανοί στράφηκαν προς τον σύμμαχό τους, τη Σοβιετική Ένωση … 

Τσε, ο μεταρρυθμιστής 

Ο Φιντέλ Κάστρο, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην ανατροπή του καθεστώτος Μπατίστα, αποδίδει τιμητικά την κουβανική υπηκοότητα στον Τσε Γκεβάρα και του δίνει μία σειρά από θέσεις κλειδιά στο νέο σοσιαλιστικό καθεστώς.

Ο Τσε παρακολουθεί μαθήματα οικονομικών και ασχολείται  με πολλά ζητήματα, όπως ο οικονομικός σχεδιασμός και η εκπαίδευση του νέου στρατού της Κούβας.

Ανέλαβε τον τομέα Βιομηχανίας του Εθνικού Ινστιτούτου της Αγροτικής Μεταρρύθμισης και τη διεύθυνση της τράπεζας της Κούβας … 

Παίζει ενεργό ρόλο στην κρατικοποίηση των αμερικανικών εταιριών, ενώ εκπονεί και σημαντικές μεταρρυθμίσεις, όπως η εγκαθίδρυση ενός συστήματος δωρεάν παροχής υγείας. Εγκαινιάζει την «Ημέρα Εθελοντισμού», κατά την οποία οι πολίτες θα δούλευαν χωρίς πληρωμή για μία μέρα.

Ο Τσε Γκεβάρα εφαρμόζει στην πράξη την αλλαγή που ήθελε να γίνει στον κόσμο. Ο ίδιος δουλεύει στις καλλιεργείς ζαχαροκάλαμων, δεν κυκλοφορεί με το υπουργικό αυτοκίνητο αλλά με το λεωφορείο και επιστρέφει τα ακριβά δώρα.  Ακόμα και η οικογένειά του ζει βάσει των αυστηρών κανόνων του.

Επίσκεψη του Τσε Γκεβάρα στη Μόσχα με την ιδιότητά του ως Υπουργός Βιομηχανίας της Κούβας

Προσωπικότητα με διεθνές κύρος

Ανήσυχο πνεύμα, ο Τσε, και έχοντας αποκτήσει διεθνή φήμη, πραγματοποιεί συνεχείς περιοδείες προκειμένου να δημιουργήσει δεσμούς ανάμεσα στην Κούβα και στο Μπλοκ των Αδέσμευτων.

Παράλληλα καλλιεργεί στενούς δεσμούς με την ΕΣΣΔ και την Κίνα, όπου και εξασφαλίζει σημαντικές εμπορικές συμφωνίες, ενώ εκπροσωπεί την Κούβα σε συνεδριάσεις Διεθνών Οργανισμών. Εκεί εκφωνεί πύρινους λόγους υπέρ της αυτοδιάθεσης των λαών της Λατινικής Αμερικής αλλά και των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων στις χώρες του Τρίτου Κόσμου.

Ο Τσε Γκεβάρα με τον Ζαν-Πολ Ζαρτρ και την Σιμόν Ντε Μποβουάρ

Σιγά σιγά, όμως, οι ιδεολογικές του θέσεις, καθώς σκληραίνουν, απομακρύνονται από την επίσημη θέση της ΕΣΣΔ. Ενδεικτικό γεγονός η τελευταία δημόσια ομιλία του στις 25 Φεβρουαρίου του 1965, κατά την οποία άσκησε σκληρή κριτική στις άνισες ανταλλαγές μεταξύ του «σοσιαλιστικού μπλοκ» και του Τρίτου Κόσμου.

Ο Φιντέλ Κάστρο δεν μπορεί να ακολουθήσει τη δυσπιστία του Τσε για τη Σοβιετική Υπερδύναμη. Ήρθε η ώρα να χωρίσουν οι δρόμοι τους, καθώς το πεπρωμένο καλεί τον Ερνέστο τσε Γκεβάρα αλλού. Να σταθεί στο πλευρό κι άλλων καταπιεσμένων λαών.

Η σορός του Τσε. Αργότερα, θα του ακρωτηριάσουν τα χέρια, που θα μπουν σε φορμόλη και θα ταφεί σε μυστική τοποθεσία

Η εν ψυχρώ δολοφονία του «Επαναστάτη με Αιτία»

«Πυροβόλησέ με, δειλέ, θα σκοτώσεις απλά έναν άνθρωπο»: Αυτές ήταν οι τελευταίες λέξεις του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, πριν σωριαστεί νεκρός από τις σφαίρες ενός βολιβιανού υπαξιωματικού και κατόπιν διαταγής του πράκτορα της CIA Φελίξ Ροντρίγκες.

Μετά από ένα σύντομο πέρασμα του Τσε από το Κονγκό, καταλήγει στη Βολιβία, όπου συλλαμβάνεται και βασανίζεται φρικτά προτού πέσει νεκρός, από εν ψυχρώ δολοφονία.

                                             Η στιγμή της σύλληψής του από Βολιβιανούς στρατιώτες 

Στις 9 Οκτωβρίου 1967, ο Τσε Γκεβάρα, αφού δέχθηκε 9 σφαίρες στο θώρακα και το στήθος, άφησε την τελευταία του πνοή μετά από αιμορραγία, σε ηλικία μόλις 39 ετών. Το ακρωτηριασμένο του σώμα, αφού έκοψαν στο νοσοκομείο τα δύο του χέρια, ως αποδεικτικά στοιχεία, μεταφέρθηκε και τάφηκε κρυφά σε μια υπεράνθρωπη προσπάθεια να μην υπάρχει κανένα ίχνος του ανθρώπου-συμβόλου.

Τα λείψανα του τελικά ανακαλύφθηκαν στις 12 Ιουλίου του 1997 στη Βολιβία από μια ομάδα Κουβανών ιατροδικαστών. Τα οστά μεταφέρθηκαν στην Κούβα και τάφηκε στη Σάντα Κλάρα, όπου δόθηκε η καθοριστικότερη μάχη της Κουβανικής Επανάστασης.

Ο Τσε με το χαρακτηριστικό πούρο Αβάνας

Ο Τσε, ο αεικίνητος επαναστάτης, παραμένει μέχρι και τις μέρες μας το ακλόνητο σύμβολο αντίστασης κατά της καταπίεσης και της αδικίας σε όλο τον πλανήτη.

Λίγους μήνες μετά το θάνατό του, θα ξεκινήσουν στο δυτικό κόσμο οι εξεγέρσεις της νεολαίας, με αποκορύφωμα το Γαλλικό Μάη. Γεγονός καθόλου τυχαίο, καθώς ο Τσε είχε ήδη καθιερωθεί στις συνειδήσεις ως ο ιδεαλιστής και ρομαντικός «Επαναστάτης με Αιτία».

Μια ξεχωριστή προσωπικότητα, από αυτές που δεν γράφουν απλά ιστορία αλλά «γυρίζουν τις σελίδες της Ιστορίας».

Ο άνθρωπος πρέπει να περπατάει με το μέτωπο προς τον ήλιο. Για να μπορεί αυτός, καίγοντάς το, να το σημαδεύει με αξιοπρέπεια. Αν ο άνθρωπος σκύψει το κεφάλι, χάνει την αξιοπρέπειά του. -Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.