Νεκρά βρέφη σε αμφορείς στο νεκροταφείο βρεφών στην Αστυπάλαια

Το νεκροταφείο βρεφών στην Αστυπάλαια, είναι μια σημαντική ανακάλυψη της Αρχαιολογικής Εταιρείας, που έγινε πριν μερικά χρόνια. Χρονολογείται στη γεωμετρική περίοδο και χρησιμοποιούνταν μέχρι και τα ελληνιστικά χρόνια.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικής σημασίας εύρημα που θεωρείται μοναδικό σε όλο τον κόσμο. Βρίσκεται στην περιοχή Κυλίνδρα, κατά μήκος της Χώρας του νησιού και έχει θέα στο γειτονικό Λιβάδι.

Εκεί ενταφιάζονταν αποκλειστικά βρέφη και νεογέννητα με τη μέθοδο του εγχυτρισμού. Πουθενά δεν έχει παρατηρηθεί κάτι αντίστοιχο σε επίπεδο πυκνότητας, γεγονός που έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον αρχαιολόγων και ανθρωπολόγων διεθνώς.

Ο ενταφιασμός των βρεφών γινόταν με την πρακτική του εγχυτρισμού, δηλαδή μέσα σε αγγεία, τα οποία με τη σειρά τους τοποθετούνταν σε πρόχειρες κτιστές θήκες ή αβαθείς λάκκους, διανοιγμένους στον φυσικό βράχο.

Η ανασκαφή έφερε στο φως περίπου από 3.000 χιλιάδες ταφές βρεφών, κυρίως νεογέννητων μωρών, τα οποία είχαν εναποτεθεί μέσα σε πήλινα αγγεία, σύμφωνα με έναν τρόπο ταφής που ονομάζεται εγχυτρισμός.

Σύμφωνα με τους ειδικούς πιθανολογείται ότι ο αριθμός των ταφών αναμένεται να αυξηθεί, αφού δεν έχει εξαντληθεί ακόμα η ανασκαφική έρευνα στην περιοχή.

Ήδη, από το σύνολο των 3.000 εγχυτρισμών έχουν αναγνωριστεί με βεβαιότητα περισσότεροι από 1.900 αμφορείς, ακέραιοι ή αποσπασματικοί, 340 υδρίες και 140 χύτρες. Άλλα σχήματα αγγείων, όπως οι στάμνοι, χρησιμοποιούνται παράλληλα με τους αμφορείς και τις υδρίες, όμως ο αριθμός τους είναι σημαντικά μικρότερος.

Η ταφή μέσα σε πήλινα αγγεία αρχικά χύτρες, αλλά και υδρίες, πίθους, αμφορείς ή και άλλα σχήματα αγγείων, ήταν ο πιο συνηθισμένος τρόπος ταφής στην αρχαία εποχή για μωρά, συμβολίζοντας πιθανόν τη μήτρα της μητέρας τους.

Η ταφή του βρέφους γινόταν συνήθως από οπή που ανοιγόταν στην κοιλιά του αγγείου, η οποία στη συνέχεια καλυπτόταν με το ίδιο τεμάχιο που είχε αποκοπεί ή ακόμη και με κάποια πέτρα.


Η πλέον συνηθισμένη θέση του σώματος στο εσωτερικό του σκεύους ήταν με τα πόδια προς τον πυθμένα και το κεφάλι προς τον λαιμό του, ο οποίος σφραγιζόταν με λίθο. Αρκετές φορές, σε χύτρες, πρώιμες υδρίες, κάλπες και γενικότερα σε ευρύστομα αγγεία, η ταφή γινόταν κανονικά από το στόμιο του αγγείου, ενώ σπανιότερα από τον πυθμένα του.

Οι επιστήμονες πιθανολογούν ότι στην περιοχή υπήρχε ιερό της γεωμετρικής εποχής, όπου έρχονταν πιστοί για να εναποθέσουν το χαμένο μωρό τους ή ακόμη και τα έμβρυα από τις αμβλώσεις.

Από την έως τώρα μελέτη του σκελετικού υλικού του νεκροταφείου, την οποία έχει αναλάβει σε συνεργασία με την Εφορεία μας ο καθηγητής Βιοαρχαιολογίας του University College of London, Simon Hillson, συνεπικουρούμενος από ομάδα μεταπτυχιακών φοιτητών, έχει προκύψει ότι τα ενταφιασμένα βρέφη ήταν νεογέννητα σε ένα ποσοστό που ξεπερνά το 75%, ενώ τα υπόλοιπα ήταν είτε πρόωρα είτε λίγο μεγαλύτερα μωρά που έζησαν μικρό διάστημα μετά τη γέννησή τους.  

Υπάρχουν επίσης ελάχιστοι εγχυτρισμοί μεγαλύτερων βρεφών και νηπίων και ορισμένα παραδείγματα με δίδυμα. Αν και ο ενταφιασμός βρεφών και παιδιών μέσα σε μεγάλα αγγεία είναι ένα ταφικό έθιμο που απαντά σε πολλές περιοχές της Μεσογείου όχι μόνο στους ιστορικούς αλλά και στους προϊστορικούς χρόνους, η μοναδικότητα της Κυλίνδρας έγκειται στο χαρακτηριστικό ότι αποτελεί χώρο ταφής αποκλειστικά για νεογνά και βρέφη, τα περισσότερα από τα οποία πέθαναν κατά τη γέννησή τους, με μεγάλη πυκνότητα των ταφών και διάρκεια χρήσης.

Στη συνέχεια ωστόσο το αρχικό ιερό της γεωμετρικής περιόδου με τα χρόνια εξελίχθηκε σε πανελλήνιο ιερό, όπου πιστοί προσέρχονταν να προσφέρουν το χαμένο μωρό τους, χωρίς κτερίσματα, το ίδιο ως αφιέρωμα. 

Όπως επισημαίνουν οι υπεύθυνοι της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, χρειάζεται οι αρμόδιοι φορείς να δώσουν άμεσα μια ικανοποιητική λύση όσον αφορά τη σωστή συντήρηση, διαχείριση, ανάδειξη και ολοκλήρωση της έρευνας του βρεφικού νεκροταφείου, ώστε σύντομα να καταστεί προσβάσιμο όχι μόνο στους πολυάριθμους επισκέπτες του νησιού αλλά και στους ενδιαφερόμενους μελετητές.

 

Με πληροφορίες από lifo.gr και dimokratiki.gr