1821-2021: 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση

Γράφει η Σοφία Μπασκάκη, Δημοσιογράφος

Το 2021 αποτελεί μία συμβολική χρονιά για την Ελλάδα, καθώς φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την κήρυξη της επανάστασης και του αγώνα της εθνικής ανεξαρτησίας.

Η χώρα μας γιορτάζει φέτος τη μεγάλη επέτειο του σημαντικότερου σταθμού της νεότερης ιστορίας της. Μια ευκαιρία για να μελετήσουμε την πορεία της μέσα σε αυτά τα 200 χρόνια και να αναλογιστούμε τις επιτυχίες και τα λάθη μας σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Κυρίως, όμως, είναι μια κομβική στιγμή για να αντλήσουμε διδάγματα για το μέλλον και αφού σβήσουν τα φώτα των εκδηλώσεων.

Οι αγωνιστές του 1821 είχαν ως αυτοσκοπό την εθνική απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό, με στόχο την εθνική ανεξαρτησία και ελευθερία. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 ήταν αστική εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση και έγραψε ένα από τα κομβικά σημεία της Ευρωπαϊκής ιστορίας του 19ου αιώνα, καθώς στάθηκε η αφετηρία για τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σήμερα θα πρέπει να αναλογιστούμε την ευθύνη μας απέναντι στην ιστορία μας και με ποιο τρόπο,  ως χώρα, θα ανταπεξέλθουμε στις εσωτερικές και διεθνείς προκλήσεις, ώστε να διατηρήσουμε την ανεξαρτησία και την ελευθερία μας.

Η Φιλική Εταιρία αποτέλεσε τον κεντρικό και αναντικατάστατο ρόλο της επαναστατικής οργάνωσης της αστικής τάξης και καλλιέργησε την ιδέα ότι οι Έλληνες μπορούν να εναντιωθούν στο σουλτάνο και να δημιουργήσουν το δικό τους εθνικό κράτος. Παρά τις αντιξοότητες,  η Ελληνική Επανάσταση πέτυχε τελικώς το στόχο της. Αποτέλεσε την αφετηρία της εθνικής παλιγγενεσίας, καθώς κατάφερε, μετά από 400 χρόνια υποδούλωσης, να ιδρυθεί το Ελληνικό Κράτος και η Ελλάδα να μπει στον πολιτικό χάρτη του κόσμου. Στα 200 αυτά χρόνια που μεσολάβησαν, οικοδομήσαμε ένα σύγχρονο, δημοκρατικό κράτος, μέλος της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας κοινότητας.

Αρχικά οι Μεγάλες Δυνάμεις αντιμετώπισαν αρνητικά την Επανάσταση, σε αντίθεση με τους φιλέλληνες που έδειξαν ενθουσιασμό. Η αντεπίθεση που οργάνωσε το 1825 η Οθωμανική Αυτοκρατορία έφερε το ηρωικό εγχείρημα των Ελλήνων σε κίνδυνο. Ακόμα χειρότερος όμως ήταν ο κίνδυνος που δημιουργήθηκε από τις εσωτερικές διαμάχες που αναπτύχθηκαν ανάμεσα στους επαναστατημένους και οδήγησαν σε δύο εμφύλιους πολέμους. Στο σημείο αυτό ήρθαν ως «Από Μηχανής Θεός» οι Μεγάλες Δυνάμεις, οι οποίες προς ίδιον όφελος μεσολάβησαν ώστε να σωθεί τελικά η Επανάσταση. Η στήριξη τους ήταν απόρροια της συνολικότερης στάσης τους στο «Ανατολικό Ζήτημα», δηλαδή στη θέση που στόχευαν να έχουν για την τύχη των εδαφών της αποδυναμωμένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

Ο ρόλος των Μεγάλων δυνάμεων υπήρξε καταλυτικός.  Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, δυσαρεστημένη από την έκβαση της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, δεν συμφωνούσε με την ίδρυση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Την ήττα της από τον πόλεμο με την Ρωσία ακολούθησε η σύμφωνη γνώμη Αγγλίας και Γαλλίας, ώστε να δημιουργηθεί ανεξάρτητο κράτος.

Εν συνεχεία η πρώτη διπλωματική πράξη που υπογράφτηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις και την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1830 ήταν το Πρωτόκολλο τής Ανεξαρτησίας, το οποίο αναγνώριζε την ύπαρξη ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Τότε σήμανε η έναρξη ενός άλλου, μεγαλύτερου αγώνα. Αυτού που τόσο εύστοχα περιέγραψε ο Μακρυγιάννης στα Απομνημονεύματά του. Πώς από το «εγώ» να φθάσουν στο «εμείς».

Θυσία στον αγώνα αυτό έγινε και ο ίδιος ο Καποδίστριας, ο πρώτος κυβερνήτης στο νέο ελληνικό κράτος, ο οποίος προσπάθησε να βάλει τάξη σε ένα απέραντο χάος. Η άφιξη του στην Ελλάδα στις αρχές του 1828 και η αναγόρευσή του από την εθνοσυνέλευση σε Κυβερνήτη της Ελλάδας σηματοδότησαν την απαρχή της οικοδόμησης του νέου κράτους. Η δολοφονία του όμως άνοιξε το δρόμο στον Βαυαρό βασιλιά Όθωνα και την πόρτα στις ξένες δυνάμεις για να διοικήσουν το νεοσύστατο κράτος που πάλεψε για την λευτεριά ζώντας όμως εξαρτημένο μέχρι και σήμερα από αυτές.

Κι αν η απόκτηση τής λευτεριάς κατά τον Κάλβο ήθελε «αρετή και τόλμη», η διατήρησή της σίγουρα χρειάζεται ένα διαρκή αγώνα.

«Όταν η διοίκησις βιάζη, αθετή, καταφρονή τα δίκαια του λαού και δεν εισακούη τα παράπονα του, το να κάμη τότε ο λαός, ή κάθε μέρος του λαού, επανάστασιν, ν’ αρπάξη τα άρματα και να τιμωρήση του τυράννους του, είναι το πλέον ιερόν απ’ όλα τα δίκαια του και το πλέον απαραίτητον απ’ όλα τα χρέη του».

Απόσπασμα του Ρήγα Φεραίου από το κείμενό του «Νέα Πολιτική Διοίκησις»